على زمانى قمشه اى
174
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
از آن بهدستمىآيد . بر لغزهاى بهائى شروح متعددى نوشته شده است . نامدارترين اثر بهائى الكشكول ، معروف به كشكول شيخ بهائى است كه مجموعهء گرانسنگى از علوم و معارف مختلف است و آينهء معلومات و مشرب بهائى محسوب مىشود . اثر منحولى نيز به نام مخلاة به سبك كشكول ولى خلاصهتر و سستتر از آن به نام بهائى منتشر شده است . آنچه مسلّم است به تصريح خود بهائى در مقدمهء كشكول ، وى تأليفى با عنوان مخلاة قبل از كشكول و در جوانى نگاشته است . همچنين تذكرهنويسان متقدّم نام مخلاة را در سياههء آثار بهائى ثبت كرده و آن را مفصّلتر از كشكول دانستهاند ، ولى انتساب آنچه به نام بهائى در 1317 در مصر چاپ شده مورد ترديد و تأمّل بسيار است ، زيرا محتواى آن نشان از غير امامى بودن مؤلفش دارد . همين شبهه دربارهء رسالهء كوتاه اسرار البلاغة كه با مخلاة به چاپ رسيده و به بهائى منسوب است ، وارد است و آنچه انتساب آن را به بهائى بهكلّى مردود مىسازد ، تاريخ نگارش ( 853 ) قيد شده در پايان رساله است . بهائى در شمار مؤلّفان پراثر در علوم مختلف است و آثار او كه تماما موجز و بدون حشو و زوايد است ، مورد توجه دانشمندان پس از او قرار گرفته و بر شمارى از آنها شروح و حواشى متعدّدى نگاشته شده است . خود بهائى نيز بر بعضى تصانيف خود حاشيهاى مفصّلتر از اصل نوشته است . شمار آثار بهائى به يكصد مىرسد كه نسخههاى خطى فراوانى از آنها در كتابخانههاى دينا موجود است و بسيارى از آنها نيز به طبع رسيده است . تعدادى از آثار شيخ ناتمام مانده و برخى ديگر بسيار كوتاهاند . انتساب بعضى از آنها نيز به شيخ محلّ ترديد است . از جمله رسالهاى با عنوان فى وحدة الوجود يا فى وحدة الموجوديّة كه انتساب آن به بهائى مورد ترديد شديد است .